Ιερό του Άμμωνος Διός
061001amonΈνα φημισμένο από τις αρχαίες πηγές ιερό της πόλης, το ιερό του Άμμωνα Δία, που αποκαλύφτηκε πριν από αρκετά χρόνια, βρισκόταν στη «χώρα» της αρχαίας Αφύτιος, 3 χλμ. νότια της, σήμερα στα διοικητικά όρια της Καλλιθέας. Ήταν ο χώρος λατρείας δύο ιερών του Άμμωνος Διός και του Διονύσου και φέρει ίχνη από τα νεολιθικά χρόνια.
061002amonΟι περισσότερες κατασκευές είναι των κλασικών χρόνων. Η αρχιτεκτονική του ναού φέρει μικτά στοιχεία Δωρικού και Ιωνικού ρυθμού. Μικτά στοιχεία των δύο ρυθμών φέρει και μια βάση περιφραντηρίου που βρίσκεται στο Λαογραφικό Μουσείο της Αφύτου και είχε χρησιμοποιηθεί ως Αγία Τράπεζα. Μετά την επιδρομή των Περσών έχουμε νέες καταστροφές από άγνωστη αιτία. Στη Ρωμαιοκρατία ενισχύεται το ιερό απ’ τον Νέρωνα, ο οποίος κόβει και νόμισμα της Κασσανδρείας, με την κεφαλή άλλοτε δική του, άλλοτε του Άμμωνος και άλλοτε του Διονύσου, ή δύο κεφαλές αντωπές (αντιμέτωπες).
Τα χριστιανικά χρόνια τι οικοδομικό υλικό χρησιμοποιείται στην κατασκευή του ρώσικου μετοχίου του Αγίου Παντελεήμονος. Τα ευρήματα των περιορισμένων ανασκαφών έδωσαν πήλινες λεοντοκεφαλές απ’ τις υδρορροές των γεισωμάτων και ανάγλυφες φυτικές διακοσμήσεις καθώς και διάφορα σπασμένα γλυπτά και επιγραφές.

Ιερό του Διονύσου
061003dionysosanctΈχουν βρεθεί ίχνη λατρείας σε υπαίθριο χώρο και μικρό σπήλαιο δίπλα από το ιερό του Άμμωνος Διός, κυρίως θραύσματα από μελανόμορφα αγγεία του 6 ου αι. π.Χ., ενεπίγραφα αφιερώματα στο Διόνυσο και σε άλλες θεότητες. Κυριότερο εύρημα των ανασκαφών είναι η κεφαλή του Διονύσου με ευτυχώς ελαφρές φθορές.

Υπολείμματα της Αρχαίας Αφύτιος
061004ancientvillageΤα τελευταία χρόνια, λόγω της έντονης οικοδομικής δραστηριό­τητας στην περιοχή της Αφύτου, οι ανασκαφές, που διενεργούνται από το Υπουργείο Πολιτισμού (ΙΣΤ’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων), έφεραν στο φως τμήματα του οικιστικού τομέα της αρχαίας πόλης, καθώς επίσης και ένα μέρος του εκτεταμένου νεκροταφείου της. Στη σημερινή Άφυτο, βόρεια, δυτικά και νοτιοδυτικά του Κουτσόμυλου, έχει διαπιστωθεί πυκνή κατοίκηση κλασικών χρόνων. Τα αρχαία σπίτια ήταν πετρόκτιστα, περιελάμβαναν ευρύχωρα δωμάτια με εστία, χώρους αποθήκευσης, μαγειρικής και υγιεινής. Το νεκροταφείο βρισκόταν εκτός πόλης και εντοπίζεται σε μεγάλη έκταση δυτικά της Αφύτου. Ιδιαίτερα πλούσιοι τάφοι του 6 ου , 5 ου και 4 ου αι. π.Χ. φανερώνουν την ύπαρξη μιας εύρωστης αστικής τάξης κατά την αρχαϊκή και κλασική περίοδο. Τα κυριότερα κτερίσματα των τάφων ήταν μελανόμορφα, ερυθρόμορφα και μελαμβαφή αγγεία, ειδώλια και προτομές, χάλκινα σκεύη και κοσμήματα.
061005ancientvillageΕπίσης παρατηρούνται ίχνη οχύρωσης, μεγάλη αμυντική τάφρος (η Λάκκα) και έχουν ανευρεθεί πολλοί επεξεργασμένοι λίθοι, αγγεία, θραύσματα γλυπτών κ. α.
Αξιόλογο εύρημα είναι ένα ανάγλυφο με τον Στάφυλο και μια γυναικεία θεότητα μάλλον τη Δήμητρα, που βρίσκεται στη γλυπτοθήκη της Κοπεγχάγης
Έχει διαπιστωθεί ανασκαφικά, ότι γύρω στο τέλος του 4 ου αι. π.Χ. ένας καταστρεπτικός σεισμός προκάλεσε την κατάρρευση των περισσοτέρων κτιρίων της αρχαίας Άφυτις. Το γεγονός αυτό φαίνεται ότι συνέβαλε αποφασιστικά στην παρακμή της πόλης.

Αρχαία λατομεία
Ένα λατομείο πάνω από τις βρύσες της Μουδουνού, πάνω από τις οποίες παρατηρούνται ίχνη λατρευτικού χώρου. Ένα άλλο βρίσκονταν στη Κακιά Σκάλα, μεταξύ Αφύτου και Φώκαιας και το κυριότερο από το οποίο προέρχεται το οικοδομικό υλικό του Ιερού του Άμμωνος Διός κατεστράφη προσφάτως και στη θέση του έχει κατασκευασθεί το ποδοσφαιρικό γήπεδο της Καλλιθέας.
Αφαίρεση αμμόπετρας διακρίνεται στην ακτή για την κατασκευή χειρόμυλων.

Κουτσόμυλος – (Αρχαία ακρόπολη – προϊστορικός οικισμός)
061007koutsomylosvillageΤα παλαιότερα ευρήματα ανήκουν στην νεολιθική περίοδο. Σύμφωνα με τις πληροφορίες ηλικιωμένων Ιταλός αρχαιοκάπηλος ανέσκαψε τάφους στους οποίους βρήκε χρυσά Μυκηναϊκά ευρήματα. Ο ίδιος αρχαιοκάπηλος είναι αυτός που φυγάδευσε εκτός Ελλάδας το ανάγλυφο της Κοπεγχάγης.

Αρχαίο λιμάνι της Αφύτου
061009limanipoolΣτην παραλία της Αθύτου είναι ορατά σήμερα οικοδομικά λείψανα λιμενικών εγκαταστάσεων. Οι εγκαταστάσεις αυτές, καθώς επίσης και ο μεγάλος αριθμός των προϊόντων εισαγωγής από την Αττική, την Κόρινθο, την Ιωνία, που βρέθηκε στις ανασκαφές, μαρτυρούν τις εμπορικές δραστηριότητες και τις πολιτιστικές επαφές των κατοίκων της αρχαίας πόλης με το Αιγαίο και τη Μεσόγειο.